A Star Topology used for networking and Telecommunications.
Star Topology

Networking and Telecommunications Technology

เค…เคญ्เคฏाเคธ

เฅง.    เคคเคฒเค•ा เคช्เคฐเคถ्เคจเคนเคฐूเค•ा เค‰เคค्เคคเคฐ เคฆिเคจुเคนोเคธ्।

เค•)    เคธเคž्เคšाเคฐเค•ा เคชเคฐिเคญाเคทा เคฒेเค–ी เคฏเคธเค•ा เคช्เคฐเค•ाเคฐเคนเคฐू เค‰เคฒ्เคฒेเค– เค—เคฐ्เคจुเคนोเคธ्।

เค‰เคค्เคคเคฐ :- เคฆुเคˆ เคตा เคฆुเคˆ เคญเคจ्เคฆा เคฌเคขी เคฎाเคจिเคธเคนเคฐूเคธिเคค เคกेเคŸा ( Data）เคฐ เคธूเคšเคจा เค†เคฆाเคจเคช्เคฐเคฆाเคจ เค—เคฐ्เคจु เคตा เค•ुเคฐाเค•ाเคจी เค—เคฐ्เคจु เคฒाเคˆ เคธเคž्เคšाเคฐ เคญเคจिเคจ्เค› । เคธเคž्เคšाเคฐ เคฎाเคง्เคฏเคฎ เคฆुเคˆ เคช्เคฐเค•ाเคฐเค•ा เคนुเคจ्เค›เคจ्। เคœुเคจ เคจिเคฎ्เคจเค…เคจुเคธाเคฐ เค›เคจ्:

  1. เคเค•เคคเคฐ्เคซी (Simplex Mode)
  2. เคฆुเคˆเคคเคฐ्เคซ (Duplex Mode)
  • Half Duplex Mode and
  • Full Duplex Mode
เค–) เคกेเคŸा เคธเคž्เคšाเคฐเค•ा เค˜เคŸเค•เคนเคฐू (Components of Data Communication) เคฒाเคˆ เคตเคฐ्เคฃเคจ เค—เคฐ्เคจुเคนोเคธ्।
เค‰เคค्เคคเคฐ : เคกेเคŸा เคธเคž्เคšाเคฐเค•ा เค˜เคŸเค•เคนเคฐू เคฏเคธ เคช्เคฐเค•ाเคฐ เค›เคจ् :-
  1. เคกेเคŸा (Message):    เคช्เคฐेเคทเค• (Sender) เคฐ เคช्เคฐाเคชเค• (Receiver) เคฌीเคš เคธเคž्เคšाเคฐ (Communication) เค—เคฐ्เคจ เคช्เคฐเคฏोเค— เคนुเคจे เคธเคจ्เคฆेเคถ เคจै เคกेเคŸा เคนो ।
  2. เคช्เคฐेเคทเค• (Sender):    เคฏो เคกिเคญाเค‡เคธ (Device) เคธเคจ्เคฆेเคถ เคชเค ाเค‰เคจ เคช्เคฐเคฏोเค— เคนुเคจ्เค› ।
  3. เคฎाเคง्เคฏเคฎ (Medium):    เคฏो เคฎाเคง्เคฏเคฎ (Chanel) เค•ो เคช्เคฐเคฏोเค—เคฒे เคช्เคฐाเคชเค• เคธँเค— เคธเคž्เคšाเคฐ เค—เคฐ्เคจ เคธเคนเคฏोเค— เค—เคฐ्เคฆเค› ।
  4. เคช्เคฐाเคชเค• (Receiver):    เคฏो เคกिเคญाเค‡เคธ (Device) เคช्เคฐेเคทเค•เคฒे เคชเค ाเคเค•ो เคธเคจ्เคฆेเคถ เคช्เคฐाเคช्เคค เค—เคฐ्เคจ เคช्เคฐเคฏोเค— เคนुเคจ्เค› ।
  5. เคช्เคฐोเคŸोเค•เคฒ (Protocol):    เคช्เคฐाเคชเค• (Receiver) เคฐ เคช्เคฐेเคทเค• (Sender) เคฌीเคšเค•ो เคธเคž्เคšाเคฐ เคนुเคจเค•ो เคฒाเค—ी เค…เคชเคจाเค‰เคจु เคชเคฐ्เคจे เคจिเคฏเคฎเคนเคฐूเค•ो เคธเคฎूเคน เคจै เคช्เคฐोเคŸोเค•เคฒ เคนो ।

เค—)     เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐ เคธเคž्เคœाเคฒ เคญเคจेเค•ो เค•े เคนो ? เค›ोเคŸเค•เคฐीเคฎा เค‰เคฒ्เคฒेเค– เค—เคฐ्เคจुเคนोเคธ् ।
เค‰เคค्เคคเคฐ: เคฆुเคˆ เคตा เคฆुเคˆเคญเคจ्เคฆा เคฌเคขी เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐเคนเคฐूเคฒाเคˆ เคคाเคฐ เคตा เคคाเคฐ เคตिเคจा เคเค• เค†เคชเคธเคฎा เคธूเคšเคจाเคนเคฐू เค†เคฆाเคจเคช्เคฐเคฆाเคจ เค—เคฐ्เคจ เคœोเคกिเคจे เคต्เคฏเคตเคธ्เคฅाเคฒाเคˆ เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐ เคธเคž्เคœाเคฒ (Computer Network) เคญเคจिเคจ्เค› । เค›ोเคŸเค•เคฐीเคฎा เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐ เคธเคž्เคœाเคฒ เคญเคจेเค•ो เคฆुเคˆ เคตा เคฆुเคˆเคญเคจ्เคฆा เคฌเคขी เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐเคนเคฐूเค•ो Interconnection เคนो ।

เค˜) เคคाเคฐเคฌाเคŸ เคนुเคจे เคธเคž्เคšाเคฐเคนเคฐूเค•ो เคตเคฐ्เคฃเคจ เค—เคฐ्เคจुเคนोเคธ् ।
เค‰เคค्เคคเคฐ : เคคाเคฐเคฌाเคŸ เคนुเคจे เคธเคž्เคšाเคฐ (Wired/ Guided/ Communications) เคธूเคšเคจाเคนเคฐू เคตा เคกेเคŸाเคนเคฐू เค†เคฆाเคจเคช्เคฐเคฆाเคจ เค—เคฐ्เคจ เคคाเคฐเค•ो เคช्เคฐเคฏोเค—เคฌाเคŸ เค—เคฐिเคจे เคตिเคงिเคฒाเคˆ เคคाเคฐเคฌाเคŸ เคนुเคจे เคธเคž्เคšाเคฐ เคญเคจिเคจ्เค› । เคœुเคจ เคฏเคธ เคช्เคฐเค•ाเคฐ เค›เคจ् :-
เค•) เคŸ्เคตीเคธ्เคŸेเคก เคชेเคฏเคฐ เค•ेเคฌเคฒ (Twisted Pair Cable) : เคฏो เคคाเคฎाเค•ो เคคाเคฐเคฌाเคŸ เคฌเคจेเค•ो เคฌเคŸाเคฐिเคเค•ो เคœोเคกी เคคाเคฐ เคนो। เคฏो เคกेเคŸा เคฐ เค†เคตाเคœ เค†เคฆाเคจเคช्เคฐเคฆाเคจ เค—เคฐ्เคจ เค‰เคชเคฏुเค•्เคค เคนुเคจ्เค› । เคฏो เคฆुเคˆ เคช्เคฐเค•ाเคฐเค•ो เคนुเคจ्เค› :-

  1. Unshielded Twisted Pair Cable: เคฏो เคกेเคŸा เคฐ เค†เคตाเคœ (Data and Voice) เค†เคฆाเคจเคช्เคฐเคฆाเคจ เค—เคฐ्เคจ เค‰เคชเคฏुเค•्เคค เคนुเคจ्เค›। เคฏो เคธाเคจो เค•्เคทेเคค्เคฐเคฎा เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐ เคธเคž्เคœाเคฒ เคจिเคฐ्เคฎाเคฃเค•ा เคฒाเค—ी เคช्เคฐเคฏोเค— เค—เคฐिเคจ्เค› ।
  2. Shielded Twisted Pair Cable : เคฏो UTP เคœเคธ्เคคै เคนुเคจ्เค›, เคœเคธเคฎा เคเค‰เคŸा Plastic Coating เค—เคฐिเคเค•ो เคนुเคจ्เค› । เคฏเคธเค•ो เคกेเคŸा เคŸ्เคฐाเคจ्เคธเคซเคฐ เค—เคฐ्เคจे เค•्เคทเคฎเคคा เฅงเฅฆ เคฆेเค–ि เฅซเฅฆเฅฆ MBPS เคนुเคจ्เค› ।

เค–) เค•ो-เคเค•्เคœिเคฏเคฒ เค•ेเคฌเคฒ (Co-axial cable) :- เคฏो เค•ेเคฌเคฒ เคคाเคฎा เคตा เค…เคฒ्เคฎुเคจिเคฏเคฎเค•ो เคคाเคฐเคฒाเคˆ เค‡เคจ्เคธुเคฒेเคŸเคฐเคฒे (Insulator) เคฌेเคฐेเคฐ เคฏเคธเคฎा เคฌाเคนिเคฐเคฌाเคŸ เคคाเคฐเค•ो เคœाเคฒीเคฒे เคฌेเคฐेเค•ो เคนुเคจ्เค› ।
เค—) เคซाเคˆเคตเคฐ เค“เคช्เคŸिเค•्เคธ เค•ेเคฌเคฒ (Fiber Optics Cable) : เคซाเค‡เคฌเคฐ เค“เคช्เคŸिเค•्เคธ เค•ेเคฌเคฒ เคญเคจेเค•ो เคเค• เคตा เคเค•เคญเคจ्เคฆा เคฌเคขी เคฐाै เคœเคธ्เคคो เคชाเคคเคฒो เค•ाँเคšเค•ो เคงाเค—ो (Glass Fiber) เค•ो เคฎुเค ाเคฒाเคˆ เคธुเคฐเค•्เคทिเคค เคฌเคธ्เคคुเคฒे เคขाเค•िเคเค•ो เคกेเคŸा เคชเค ाเค‰เคจ เคฐ เคช्เคฐाเคช्เคค เค—เคฐ्เคจ เคช्เคฐเคฏोเค— เคนुเคจे เคธाเคงเคจ เคนो । เคฏเคธเคฎा เคกेเคŸाเคฒाเคˆ เคธเคฌैเคญเคจ्เคฆा เค›िเคŸो เค—เคคिเคฎा เคธเคž्เคšाเคฐ เค—เคฐ्เคจ เคธเค•िเคจ्เค›।

เค™) เคธเคž्เคšाเคฐ เคฎाเคง्เคฏเคฎ เคญเคจेเค•ो เค•े เคนो ? เค‰เคฆाเคนเคฐเคฃ เคฆिเคจुเคนोเคธ् ।
เค‰เคค्เคคเคฐ: เคกेเคŸा เคตा เคธुเคšเคจा เค†เคฆाเคจเคช्เคฐเคฆाเคจ เค—เคฐ्เคจเค•ो เคฒाเค—ि เคช्เคฐเคฏोเค— เค—เคฐिเคจे เค•เคฎ्เคฏुเคจिเค•ेเคถเคจ เคฒाเค‡เคจ, เคฒिเค™्เค•, เคฎिเคกिเคฏा เคตा เคš्เคฏाเคจเคฒ เคฒाเคˆ เคจै เคธเคž्เคšाเคฐ เคฎाเคง्เคฏเคฎ เคญเคจिเคจ्เค› । เค‰เคฆाเคนเคฐเคฃ :-

  1. เคคाเคฐเคฌाเคŸ เคนुเคจे เคธเคž्เคšाเคฐ เคฎाเคง्เคฏเคฎเคฎा : Twisted Pair Cable, Co-axial cable, Fiber Optics Cable เคนुเคจ เคญเคจे
  2. เคคाเคฐ เคตिเคจा เคนुเคจे เคธเคž्เคšाเคฐ เคฎाเคง्เคฏเคฎเคนเคฐू : Radio wave, Micro-wave, Satellite Communication เคนुเคจ् ।
เคš) เคจेเคŸเคตเคฐ्เค• เค†เคฐ्เค•िเคŸेเค•्เคšเคฐ เคตा เคฎोเคกेเคฒ เคญเคจेเค•ो เค•े เคนो ? เค•्เคฒाเค‡เคจ्เคŸ เคธเคฐ्เคญเคฐ เคจेเคŸเคตเคฐ्เค•เค•ा เคฆुเคˆ เคธेเคตाเคนเคฐू เคฒेเค–्เคจुเคนोเคธ् ।
เค‰เคค्เคคเคฐ: เคจेเคŸเคตเคฐ्เค• เค†เคฐ्เค•िเคŸेเค•्เคšเคฐ เคตा เคฎोเคกेเคฒ เคญเคจ्เคจाเคฒे เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐ เคจेเคŸเคตเคฐ्เค•เคฎा เคœोเคกिเคเค•ा เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐเคนเคฐूเคฒे เค•เคธเคฐी เคเค• เค†เคชเคธเคฎा เคธเคž्เคšाเคฐ เค—เคฐी เค•ाเคฎ เค—เคฐ्เคฆเค› เคญเคจ्เคจे เคฌुเคिเคจ्เค› । เค•्เคฒाเค‡เคจ्เคŸ เคธเคฐ्เคญเคฐ เคจेเคŸเคตเคฐ्เค•เค•ा เคธेเคตाเคนเคฐू เคฏเคธ เคช्เคฐเค•ाเคฐ เค›เคจ् :
  1. เคฏเคธเคฒे เค ूเคฒो เคญाैเค—ोเคฒिเค• เค•्เคทेเคค्เคฐเคฎा เคธेเคตा เคฆिเคจ เคธเค•्เค› ।
  2. เคฏเคธเคฒे เคจेเคŸเคตเคฐ्เค• เคŸ्เคฐाเคซिเค•เคฒाเคˆ เค˜เคŸाเค‰ँเค› ।
เค›) เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐ เคจेเคŸเคตเคฐ्เค•เค•ा เคšाเคฐเคตเคŸा เคซाเค‡เคฆाเคนเคฐू เค‰เคฒ्เคฒेเค– เค—เคฐ्เคจुเคนोเคธ् ।
เค‰เคค्เคคเคฐ: เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐ เคจेเคŸเคตเคฐ्เค•เค•ा เคšाเคฐเคตเคŸा เคซाเค‡เคฆाเคนเคฐू เคฏเคธ เคช्เคฐเค•ाเคฐ เค›เคจ् :
  1. เคจेเคŸเคตเคฐ्เค•เคฎा เคœोเคกिเคเค•ा เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐเคนเคฐूเคฒे เคเค• เค…เคฐ्เค•ाเค•ा เคนाเคฐ्เคกเคกिเคธ्เค•, เคช्เคฐिเคจ्เคŸเคฐ, เคธเคซ्เคŸเคตेเคฏเคฐ, เคกेเคŸा, เค†เคฆी เคธेเคฏเคฐ เค—เคฐेเคฐ เค•ाเคฎ เค—เคฐ्เคจ เคธเค•्เค› ।
  2.  เคจेเคŸเคตเคฐ्เค•เคฎा เคœोเคกिเคเค•ा เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐเคนเคฐूเคฒे เคตिเคถ्เคตเค•ा เคœुเคจเคธुเค•ै เค•ुเคจाเคฎा เคฐเคนेเค•ो เคญเค เคคाเคชเคจि เค†เคชเคธเคฎा เคธूเคšเคจाเคนเคฐू เค†เคฆाเคจเคช्เคฐเคฆाเคจ เค—เคฐ्เคจ เคธเค•्เค› ।
  3. เคจेเคŸเคตเคฐ्เค•เคฎा เคœोเคกिเคเค•ा เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐเคนเคฐूเคฒे เค†เคซ्เคจो เค†เคตเคถ्เคฏเค•เคคाเค…เคจुเคธाเคฐ เคเค• เค…เคฐ्เค•ाเค•ो เคกेเคŸा เคตा เคธूเคšเคจाเคนเคฐूเคฒाเคˆ เคธเคš्เคฏाเค‰เคจ เคตा เค…เคฆ्เคฏाเคตเคงिเค• เค—เคฐ्เคจ เคธเค•्เค›เคจ् ।
  4. เคจेเคŸเคตเคฐ्เค•เค•ा เคช्เคฐเคฏोเค—เคฒे เค•ुเคจै เคเค• เคจोเคกเคฎा เคฐाเค–ेเค•ो เคธเคซ्เคŸเคตेเคฏเคฐ เค•เคชी เค—เคฐी เค…เคฐू เคจोเคกเคนเคฐूเคฎा เคช्เคฐเคฏोเค— เค—เคฐ्เคจ เคธเค•िเคจ्เค› । เคœเคธเคฒे เค—เคฐ्เคฆा เคช्เคฐเคค्เคฏेเค• เคจोเคกเค•ा เคฒाเค—ी เค›ुเคŸै เคธเคซ्เคŸเคตेเคฏเคฐ เค•िเคจ्เคจु เคชเคฐ्เคฆैเคจ । เคค्เคฏเคธ เค•ाเคฐเคฃ เค–เคฐ्เคšเค•ो เคฌเคšเคค เคนुเคจ्เค› ।
  5. เคจेเคŸเคตเคฐ्เค•เคฒे เคญเคฃ्เคกाเคฐเคฃ เค•्เคทเคฎเคคा เคฌเคขाเค‰ँเค›।
เคœ) เคฆुเคˆเคตเคŸा เค‰เคฆाเคนเคฐเคฃเคธเคนिเคค เคช्เคฐोเคŸोเค•เคฒ เคชเคฐिเคญाเคทा เคฆिเคจुเคนोเคธ् ।
เค‰เคค्เคคเคฐ: เคธเคž्เคœाเคฒ เคธเคซ्เคŸเคตेเคฏเคฐ (Network Software) เคช्เคฐเคฏोเค— เค—เคฐी เคกेเคŸा, เคธूเคšเคจा เคตा เคช्เคฐोเค—्เคฐाเคฎเคนเคฐू เค†เคฆाเคจเคช्เคฐเคฆाเคจ เค—เคฐ्เคจ เคธเคนเคฏोเค— เคชुเคฐ्เคฏाเค‰เคจे เคจिเคฏเคฎเคนเคฐूเคฒाเคˆ เคช्เคฐोเคŸोเค•เคฒ เคญเคจिเคจ्เค› । เค‰เคฆाเคนเคฐเคฃเคนเคฐू :
  • TCP/IP: Transmission Control Protocol/Internet Protocol
  • HTTP: Hyper Text Transfer Protocol
  • SMTP: Simple Mail Transfer Protocol
  • POP: Post Office Protocol
  • FTP: File Transfer Protocol
เค) เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐ เคจेเคŸเคตเคฐ्เค•เค•ा เคช्เคฐเค•ाเคฐเคนเคฐू เคฒेเค–्เคจुเคนोเคธ् ।
เค‰เคค्เคคเคฐ: เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐ เคจेเคŸเคตเคฐ्เค• เคคिเคจ เคช्เคฐเค•ाเคฐเค•ा เคนुเคจ्เค›:-
  1. Local Area Network
  2. Metropolitan Area Network
  3. Wide Area Network
เคž) เคธ्เคฅाเคจीเคฏ เค•्เคทेเคค्เคฐ เคธเคž्เคœाเคฒ (Local Area Network) เคญเคจेเค•ो เค•े เคนो ? เคฏเคธเค•ा เคซाเค‡เคฆाเคนเคฐू เค‰เคฒ्เคฒेเค– เค—เคฐ्เคจुเคนोเคธ् ।
เค‰เคค्เคคเคฐ: เคเค•ै เคญเคตเคจ เคตा เค•ोเค ा เคตा เคเค• เคจिเคถ्เคšिเคค เคธाเคจो เค•्เคทेเคค्เคฐเคญिเคค्เคฐ เคฐเคนेเค•ा เคตिเคญिเคจ्เคจ เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐเคนเคฐूเคฒाเคˆ เคคाเคฐเคฒे เคœोเคกी เคธ्เคฅाเคชเคจा เค—เคฐिเคเค•ा เคธเคž्เคœाเคฒเคฒाเคˆ Local Area Network เคญเคจिเคจ्เค›। เคฏเคธเค•ा เคซाเค‡เคฆाเคนเคฐू เคฏเคธ เคช्เคฐเค•ाเคฐ เค›เคจ्:-
  • เคฏเคธเคฎा เคเค‰เคŸा เคฎुเค–्เคฏ เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐเคฌाเคŸ เคธเคฌै เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐเคฒाเคˆ เค•เคจ्เคŸ्เคฐोเคฒ Control เค—เคฐ्เคจ เคธเค•िเคจ्เค›।
  • เคฏเคธเคฎा เฅงเฅฆ เคฆेเค–ी เฅงเฅฆเฅฆ MBPS เค•ो เคตेเค—เคฎा เคกेเคŸा เคช्เคฐเคธाเคฐเคฃ เคนुเคจ्เค›।
เคŸ) เคŸोเคชเคฒाเคœी เคญเคจेเค•ो เค•े เคนो? เคฏเคธเค•ा เคช्เคฐเค•ाเคฐ เคฒेเค–्เคจुเคนोเคธ्।
เค‰เคค्เคคเคฐ: เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐ เคจेเคŸเคตเคฐ्เค• เคจिเคฐ्เคฎाเคฃ เค—เคฐ्เคจ เคช्เคฐเคฏोเค— เค—เคฐिเคจे เคคाเคฐ เคคเคฅा เค‰เคชเค•เคฐเคฃเคนเคฐूเค•ो เคœเคกाเคจ เค—เคฐ्เคจे เคคเคฐिเค•ाเคฒाเคˆ เคŸोเคชเคฒाเคœी เคญเคจिเคจ्เค›। เคฏो เคคिเคจ เคช्เคฐเค•ाเคฐเค•ा เค›เคจ्:
  1. เคฌเคธ เคŸोเคชोเคฒोเคœी (Bus Topology)
  2. เคฐिเค™्เค— เคŸोเคชोเคฒोเคœी (Ring Topology)
  3. เคธ्เคŸाเคฐ เคŸोเคชเคฒाเคœी (Star Topology) 
เค ) เคธ्เคŸाเคฐ เคŸोเคชเคฒाเคœी เคšिเคค्เคคเคธเคนिเคค เคตเคฐ्เคฃเคจ เค—เคฐ्เคจुเคนोเคธ्।
เค‰เคค्เคคเคฐ: เคธเคฌै เคจोเค  (Node) เคตा เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐเคนเคฐूเคฒाเคˆ (Computer) เคเค• เค•ेเคจ्เคฆ्เคฐीเคฏ เคธंเคฏเคจ्เคค्เคฐ เคนเคฌ (Hub) เคธँเค— เคœोเคกเคจ เค•ेเคฌเคฒ เคตा UTP เคคाเคฐเค•ो เคช्เคฐเคฏोเค— เค—เคฐिเคเค•ो เคธเคž्เคœाเคฒเคฒाเคˆ เคธ्เคŸाเคฐ เคŸोเคชोเคฒोเคœी (Star Topology) เคญเคจिเคจ्เค›। 
เคก) เค‡เคจ्เคŸเคฐเคจेเคŸ เคญเคจेเค•ो เค•े เคนो? เคฏเคธเค•ा เคฎुเค–्เคฏ เคธेเคตाเคนเคฐू เคฒेเค–्เคจुเคนोเคธ्।
เค‰เคค्เคคเคฐ: เคตिเคถ्เคตเคญเคฐिเค•ा เคฒाเค–ाै เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐ เคธเคž्เคœाเคฒ เคœเคธ्เคคै LAN, MAN, WAN เคฒाเคˆ TCP/IP (Transmission Control / Internet Protocol) เคช्เคฐोเคŸोเค•เคฒ เคฎाเคง्เคฏเคฎเคฌाเคŸ เคœोเคกेเคฐ เคธूเคšเคจा (Information) เค†เคฆाเคจเคช्เคฐเคฆाเคจ เค—เคฐ्เคจเค•ा เคฒाเค—ी เคฌเคจाเค‡เคเค•ा เค—्‍เคฒोเคฌเคฒ เคธเคž्เคœाเคฒเคฒाเคˆ เคจै เค‡เคจ्เคŸเคฐเคจेเคŸ เคญเคจिเคจ्เค› । เคฏเคธเค•ा เคฎुเค–्เคฏ เคธेเคตाเคนเคฐू เคฏเคธ เคช्เคฐเค•ाเคฐ เค›เคจ् :
  1. เคตเคฐ्เคฒ्เคก เคตाเค‡เคก เคตेเคฌ (World Wide Web)
  2. เค‡เคฎेเคฒ (E-mail)
  3. เค‡-เคซ्เคฏाเค•्เคธ (E-Fax)
  4. เคซाเค‡เคฒ เคŸ्เคฐाเคจ्เคธเคซเคฐ เคช्เคฐोเคŸोเค•เคฒ(FTP-File Transfer Protocol)
  5. เคธเคฐ्เคš เค‡เคจ्เคœिเคจ (Search Engine)
  6. เคš्เคฏाเคŸ (Chat)
  7. เค…เคจเคฒाเค‡เคจ เคฌैเค™्‍เค•ीเค™्เค— (Online Banking)
  8. เค‡-เค•เคฎเคฐ्เคธ (E-Commerce)
เคข) เคธเคฐ्เคš เค‡เคจ्เคœिเคจ เคญเคจेเค•ो เค•े เคนो? เคฏเคธเค•ा เคช्เคฐเค•ाเคฐเคนเคฐू เคฒेเค–्เคจुเคนोเคธ्।
เค‰เคค्เคคเคฐ World Wide Web เคฎाเคฐ्เคซเคค เคธूเคšเคจाเคนเคฐू เค–ोเคœी เค—เคฐ्เคจे เคเค‰เคŸा เคธเคž्เคšाเคฐ เคช्เคฐोเค—्เคฐाเคฎ (Communicating Program) เคฒाเคˆ เคธเคฐ्เคš เค‡เคจ्เคœिเคจ เคญเคจिเคจ्เค›। เคธเคฐ्เคš เค‡เคจ्เคœिเคจ เคงेเคฐै เคช्เคฐเค•ाเคฐเค•ा เคชाเค‡เคจ्เค›, เคœเคธ्เคคै:
  • Google (www.google.com)
  • Yahoo (www.yahoo.com)
  • Bing (www.bing.com)
  • Ask (www.ask.com)
  • AltaVista (www.altavista.com)
เคฃ) เค‡เคฎेเคฒ เคญเคจेเค•ो เค•े เคนो? เคฏเคธเค•ा เคซाเค‡เคฆाเคนเคฐू เคฒेเค–्เคจुเคนोเคธ्।
เค‰เคค्เคคเคฐ: เค‡เคฎेเคฒ เคเค‰เคŸा เคตिเคฆ्เคฏ‌ुเคคिเคฏ เคนुเคฒाเค• เคธेเคตा เคนो เคœเคธเคฒे เค‡เคจ्เคŸเคฐเคจेเคŸเค•ो เคช्เคฐเคฏोเค— เค—เคฐी เคธเคจ्เคฆेเคถ เคตा เคธूเคšเคจाเคนเคฐू เคฒाเค‡ เค›िเคŸो, เค›เคฐिเคคो, เคธुเคฐเค•्เคทिเคค เคคเคฐिเค•ाเคฒे เคตिเคถ्เคตเค•ा เคœुเคจเคธुเค•ै เค•ुเคจाเคฎा เคชเคจि เคธเคœिเคฒै เคชुเคฐ्เคฏाเค‰เคจ เคธเค•्เค›। เค‡เคฎेเคฒเค•ा เคซाเค‡เคฆाเคนเคฐू เคฏเคธ เคช्เคฐเค•ाเคฐ เค›เคจ् :
  1. เค‡เคฎेเคฒ เคธเคž्เคšाเคฐเคฎा เคธเคฌैเคญเคจ्เคฆा เค›िเคŸो เคฐ เคธเคธ्เคคो เคธाเคงเคจ เคนो ।
  2. เคฏเคธเคฒाเคˆ เค•ुเคจै เคชเคจि เคธเคฎเคฏเคฎा เคตिเคถ्เคตเค•ा เค•ुเคจै เคชเคจि เค ाเค‰ँเคฌाเคŸ เคช्เคฐเคฏोเค— เค—เคฐ्เคจ เคธเค•िเคจ्เค›।
  3. เคฏो เค…เคจ्เคฏ เคฎाเคง्เคฏเคฎเคญเคจ्เคฆा เค…เคงिเค• เคตिเคถ्เคตเคธเคจीเคฏ เค›।
  4. เคเค‰เคŸै เค‡เคฎेเคฒ เคซเคฐเค• เค‡เคฎेเคฒ เค ेเค—ाเคจाเคฎा เคชเค ाเค‰เคจ เคธเค•िเคจ्เค›।
  5. เคฏเคธเค•ा เคฎाเคง्เคฏเคฎเคฌाเคŸ audio, video, picture เค†เคฆाเคจเคช्เคฐเคฆाเคจ เค—เคฐ्เคจ เคธเค•िเคจ्เค›।
เคค) เค‡เคจ्เคŸเคฐเคจेเคŸ เคช्เคฐเคฏोเค— เค—เคฐ्เคจ เคšाเคนिเคจे เคธाเคฎเค—्เคฐीเคนเคฐू เค•े เค•े เคนुเคจ्।
เค‰เคค्เคคเคฐ: เค‡เคจ्เคŸเคฐเคจेเคŸ เคช्เคฐเคฏोเค— เค—เคฐ्เคจ เคšाเคนिเคจे เคธाเคฎเค—्เคฐीเคนเคฐू เคฏเคธ เคช्เคฐเค•ाเคฐ เค›เคจ् :
  • เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐ เคธेเคŸ (Computer Set)
  • เคฎोเคกेเคฎ (Modem), เคฐाเค‰เคŸเคฐ (Router), เคธ्เคตिเคš (Switch) เค†เคตเคถ्เคฏเค•เคคाเค…เคจुเคธाเคฐ
  • เคธเคซ्เคŸเคตेเคฏเคฐ (Software)
  • เค‡เคจ्เคŸเคฐเคจेเคŸ เคธเคฐ्เคตिเคธ เคช्เคฐोเคญाเค‡เคกเคฐ (ISP-Internet Service Provider Account) เคเค•ाเค‰เคจ्เคŸ
  • เคคाเคฐ เคตा เคตिเคจा เคคाเคฐ เค•เคจेเค•्เคธเคจ เคฎाเคง्เคฏเคฎ (Wire or Wireless Connection medium) เคช्เคฐเคตिเคงि
เฅจ. เค–ाเคฒी เค ाเค‰ँ เคญเคฐ्เคจुเคนोเคธ् :

เค•) Star เคŸोเคชोเคฒोเคœीเคฎा เคจेเคŸเคตเคฐ्เค•เค•ा เคธाเคงเคจเคนเคฐू เคนเคฌเคธँเค— เคœोเคกिเคเค•ा เคนुเคจ्เค›เคจ् ।
เค–) Fiber Optics Cable เคธเคž्เคšाเคฐ เคฎाเคง्เคฏเคฎเคฌाเคŸ เคกेเคŸा เคช्เคฐเคธाเคฐเคฃ เคคीเคต्เคฐ เค—เคคिเคฎा เคนुเคจ्เค›।
เค—) World Wide Web Internet เค•ो Service เคนो।
เค˜) Twisted Pair Cable bounded media เคนो।
เค™) Telnet remote login เคธेเคตा เคนो।
เคš) Windows NT, Linux เคจेเคŸเคตเคฐ्เค• เคธเคซ्เคŸเคตेเคฏเคฐ เคนो।
เค›) เค‡เคจ्เคŸเคฐเคจेเคŸเคฎा เคซाเค‡เคฒเคนเคฐू เคเค‰เคŸा เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐเคฌाเคŸ เค…เคฐ्เค•ो เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐเคฎा เคธाเคฐ्เคจ FTP เค•ो เคช्เคฐเคฏोเค— เค—เคฐिเคจ्เค›।
เคœ) เคกेเคŸाเคนเคฐू เคช्เคฐเค•ाเคถเค•ा เคฎाเคง्เคฏเคฎเคฌाเคŸ เคธเคž्เคšाเคฐ เค—เคฐ्เคจ เคช्เคฐเคฏोเค— เค—เคฐ्เคจे เคฎाเคง्เคฏเคฎ Fiber Optics Cable เคนो।
เค) Bridge เค‰เคชเค•เคฐเคฃ เคธเคฎाเคจ เค•िเคธिเคฎเค•ा เคจेเคŸเคตเคฐ्เค•เคนเคฐू เคœोเคกเคจเค•ा เคฒाเค—ि เคช्เคฐเคฏोเค— เค—เคฐिเคจ्เค›।


เฅฉ. เค‰เคชเคฏुเค•्เคค เคช्เคฐाเคตिเคงिเค• เคถเคฌ्เคฆ เคฒेเค–्เคจुเคนोเคธ्।
เค•) เค‡เคจ्เคŸเคฐเคจेเคŸ เคช्เคฐोเคŸोเค•เคฒ เคœเคธเคฒे เคซाเค‡เคฒ เค…เคชเคฒोเคก เคฐ เคกाเค‰เคจเคฒोเคกเคฒाเคˆ เคธเค˜ाเค‰ँเค›
-> FTP
เค–) เคเค‰เคŸा เคจिเคฏเคฎเคนเคฐूเค•ो เคธเคฎूเคน เคœเคธเคฒे เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐ เคจेเคŸเคตเคฐ्เค•เคฎा เคฐเคนेเค•ा เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐเคนเคฐूเค•ा เคฌीเคšเคฎा เคนुเคจे เคธूเคšเคจा เค†เคฆाเคจเคช्เคฐเคฆाเคจ เคธเคฎ्เคฌเคจ्เคงी เค•ाเคฐ्เคฏ เคคเคฏ เค—เคฐ्เคฆเค›।
-> Protocol
เค—) PC เคฐ เคŸेเคฒिเคซोเคจ เคœोเคกเคจ เคช्เคฐเคฏोเค— เค—เคฐिเคจे เคธाเคงเคจ
-> MODEM
เค˜) เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐ เคจेเคŸเคตเคฐ्เค•เคฎा เคฐเคนेเค•ो เคฎुเค–्เคฏ เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐ
-> Server Computer
เค™) LAN เค•ो เคญौเคคिเค• เคฌเคจाเคตเคŸ (Physical Layout of LAN)
-> Topology
เคš) Internet เคธुเคตिเคงा เคช्เคฐเคฆाเคจ เค—เคฐ्เคจे เค•เคฎ्เคชเคจी
-> Internet Service Provider
เค›) Computer เคธเคž्เคœाเคฒเคฎा เค…เคฐू เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐเคฒाเคˆ เคตिเคญिเคจ्เคจ เคธेเคตा เคช्เคฐเคฆाเคจ เค—เคฐ्เคจे เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐ
-> Host Computer
เคœ) เคธเคž्เคšाเคฐ เคฎाเคง्เคฏเคฎเค•ो เคกेเคŸा เคช्เคฐเคธाเคฐเคฃ เค—เคฐ्เคจे เค•्เคทเคฎเคคा
-> Bandwidth
เค) เคเค• เคช्เคฐเค•ाเคฐเค•ो เคจेเคŸเคตเคฐ्เค• เคœเคธเคฒे เคนเคฐेเค• เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐ เคธเคฐ्เคญเคฐ เคฐ เค•्เคฒाเค‡เคจ्เคŸ เค•ो เค•ाเคฎ เค—เคฐ्เคจ เคธเค•्เค›
-> Peer to Peer Network
เคž) เคฎेเคฒ (Mail) เคธเคฐ्เคญเคฐ (Server) เคตाเคŸ เค‡เคฎेเคฒ (Email) เคช्เคฐाเคช्เคค เค—เคฐ्เคจ เคช्เคฐเคฏोเค— เคนुเคจे เคช्เคฐोเคŸोเค•เคฒ
-> Post Office Protocol


เฅช. เคตिเคธ्เคคृเคค เคฐूเคช เคฒेเค–्เคจुเคนोเคธ्

Write Full Forms

i) ARPANET -> Advanced Research Project Agency Network
ii) STP -> Shielded Twisted Pair
iii) UTP -> Unshielded Twisted Pair
iv) SMA -> Screw Mounted Adapters
v) SC -> Sub-scriber Connector
vi) NIC -> Network Interface Card
vii) MODEM -> Modulator and Demodulator
viii) LAN -> Local Area Network
ix) MAN -> Metropolitan Area Network
x) WAN -> Wide Area Network
xi) TCP/IP -> Transmission Control Protocol/Internet Protocol
xii) HTTP -> Hyper Text Transfer Protocol
xiii) SMTP -> Simple Mail Transfer Protocol
xiv) WWW -> World Wide Web
xv) POP -> Post Office Protocol
xvi) FTP -> File Transfer Protocol
xvii) DARPA -> Defense Advanced Research Project Agency
xviii) ISP -> Internet Service Provider
xix) ATM -> Automated Teller Machine
xx) E-mail -> Electronic Mail
xxi) E-fax -> Electronic fax
xxii) URL -> Uniform Resource Locator
xxiii) E-commerce -> Electronic Commerce


เฅซ. เคธเคนी เค‰เคค्เคคเคฐ เค›ाเคจ्เคจुเคนोเคธ्।

เค•) เค•ुเคจाเคšाँเคนि เค•เคฎ्เคฏुเคจिเค•ेเคถเคจ เคฎाเคง्เคฏเคฎ เคนोเค‡เคจ् ?
i) Wire
ii) Microwave
iii) Satellite
iv) NIC ✅

เค–) เค•ुเคจ เคŸोเคชोเคฒोเคœीเคฎा เคจेเคŸเคตเคฐ्เค•เค•ा เคธाเคงเคจเคนเคฐू เคนเคฌเคธँเค— เคœोเคกिเคเค•ा เคนुเคจ्เค›เคจ् ?
i) Ring Topology
ii) Bus Topology
iii) Star Topology ✅
iv) None of the above

เค—) เคคเคฒเค•ो เค•ुเคจ เคšाเคนी เค‡เคจ्เคŸเคฐเคจेเคŸเคธँเค— เคธเคฎ्เคฌเคจ्เคงिเคค เคนुँเคฆैเคจ ?
i) ISP
ii) TCP/IP
iii) WWW
iv) UPS ✅

เค˜) เคคเคฒ เคฆिเค‡เคเค•ा เคฎเคง्เคฏे เค•ुเคจ เคšाเคนी เคช्เคฐोเคŸोเค•เคฒ เคนोเค‡เคจ ?
i) POP
ii) TCP/IP
iii) NOS ✅
iv) FTP

เค™) เค•ुเคจ เคธเคž्เคšाเคฐ เคฎाเคง्เคฏเคฎเคฌाเคŸ เคกेเคŸा เคช्เคฐเคธाเคฐเคฃ เคคीเคต्เคฐ เคนुเคจ्เค› ?
i) Twisted Pair
ii) Co-axial Cable
iii) Fiber Optics ✅
iv) Microwave

เคš) เค•ुเคจ เคšाँเคนि Unguided เคฎाเคง्เคฏเคฎ เคนोเค‡เคจ ?
i) Fiber Optics ✅
ii) Microwave
iii) Infrared
iv) Radio wave

เค›) เค•ुเคจ เคšाँเคนि Internet เค•ो Service เคนो ?
i) IRC
ii) Telnet
iii) Email
iv) All of the above ✅

เคœ) เค•ुเคจ เคšाँเคนि bounded media เคนो ?
i) Fiber Optics ✅
ii) Microwave
iii) Infrared
iv) Laser

เค) Internet เคฎा เคซाเค‡เคฒเคนเคฐू เคเค‰เคŸा เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐเคฌाเคŸ เค…เคฐ्เค•ो เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐเคฎा เคธाเคฐ्เคจ เคคเคฒเค•ा เคฎเคง्เคฏे เค•ुเคจ เคช्เคฐเคฏोเค— เค—เคฐिเคจ्เค› ?
i) FAQ
ii) IRC
iii) FTP ✅
iv) TPF

เคž) เคกेเคŸाเคนเคฐू เคช्เคฐเค•ाเคถเค•ा เคฎाเคง्เคฏเคฎเคฌाเคŸ เคธเคž्เคšाเคฐ เค—เคฐ्เคจ เคช्เคฐเคฏोเค— เค—เคฐ्เคจे เคฎाเคง्เคฏเคฎ เค•ुเคจ เคนो ?
i) Microwave
ii) Fiber Optics ✅
iii) Radio wave
iv) Satellite

เคŸ) เค•ुเคจ เคšाเคนी remote login เคธेเคตा เคนो ?
i) Video Conference
ii) FTP
iii) Telnet ✅
iv) TCP/IP

เค ) เค•ुเคจ เคšाเคนी เคฌाเค‰เคจเคกेเคก เคฎिเคกिเคฏा เคนोเค‡เคจ ?
i) WIFI ✅
ii) Fiber Optics
iii) Twisted Pair
iv) Co-axial

เคก) เคคเคฒ เคฆिเค‡เคเค•ा เคฎเคง्เคฏे เค•ुเคจ เคšाเคนी เคจेเคŸเคตเคฐ्เค• เคธเคซ्เคŸเคตेเคฏเคฐ เคนो ?
i) POP
ii) FTP
iii) TCP/IP
iv) Unix ✅

เคข) เคคเคฒ เคฆिเค‡เคเค•ा เคฎเคง्เคฏे เค•ुเคจ เคšाเคนी เค‰เคชเค•เคฐเคฃ เคธเคฎाเคจ เค•िเคธिเคฎเค•ा เคจेเคŸเคตเคฐ्เค•เคนเคฐू เคœोเคกเคจเค•ा เคฒाเค—ि เคช्เคฐเคฏोเค— เค—เคฐिเคจ्เค› ?
i) Bridge ✅
ii) NIC
iii) Switch
iv) Gateway

เคช्เคฐाเคตिเคงिเค• เคชाเคฐिเคญाเคทिเค• เคถเคฌ्เคฆเคนเคฐू 

เคคเคฅ्เคฏाเค™्เค• (Data) -- เค•ुเคจै เคตिเคทเคฏเคตเคธ्เคคुเค•ो เค…เคช्เคฐเคถोเคงिเคค เคคเคฅ्เคฏ
เคธूเคšเคจा -- เคกेเคŸाเคฒाเคˆ เคช्เคฐเคถोเคงिเคค เค—เคฐी เคจिเค•ाเคฒिเคเค•ो เคชเคฐिเคฃाเคฎ
เคเค•เคคเคฐ्เคซी เคธूเคšเคจा เคช्เคฐเคตाเคน - เคŸेเคฒिเคญिเคœเคจ, เคฐेเคกिเคฏो, เคชเคค्เคฐเคชเคค्เคฐिเค•ा เคœเคธ्เคคा เคธเคž्เคšाเคฐ เคฎाเคง्เคฏเคฎ
เคฆुเคˆเคคเคฐ्เคซ เคธूเคšเคจा เคช्เคฐเคตाเคน - เคฎोเคฌाเค‡เคฒ, เคŸेเคฒिเคซोเคจ เคฐ เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐเคฒे เคธूเคšเคจा เคฒिเคจे เคฐ เคฆिเคจे เคช्เคฐเค•्เคฐिเคฏा
เคกेเคŸा เคธเคž्เคšाเคฐเค•ा เค˜เคŸเค•เคนเคฐू - เคกेเคŸा, เคช्เคฐेเคทเค•, เคฎाเคง्เคฏเคฎ, เคช्เคฐाเคชเค• เคฐ เคจिเคฏเคฎ
เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐ เคธเคž्เคœाเคฒ – เคฆुเคˆ เคตा เคฆुเคˆเคญเคจ्เคฆा เคฌเคขी เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐเคนเคฐूเคฒाเคˆ เคธूเคšเคจाเคนเคฐू เค†เคฆाเคจเคช्เคฐเคฆाเคจ เค—เคฐ्เคจे เคช्เคฐเค•्เคฐिเคฏा
เคธเคž्เคšाเคฐ เคฎाเคง्เคฏเคฎ – เคธเคจ्เคฆेเคถ เคเค• เค†เคชเคธเคฎा เคช्เคฐเคธाเคฐเคฃ เค—เคฐी เคกेเคŸा เค†เคฆाเคจเคช्เคฐเคฆाเคจ เค—เคฐ्เคจे เค•ाเคฐ्เคฏ
เคคाเคฐเคฌाเคŸ เคนुเคจे เคธเคž्เคšाเคฐ – เคกेเคŸाเคนเคฐू เค†เคฆाเคจเคช्เคฐเคฆाเคจ เค—เคฐ्เคจ เคคाเคฐเค•ो เคช्เคฐเคฏोเค—เคฌाเคŸ เค—เคฐिเคจे เคฎाเคง्เคฏเคฎ
เคคाเคฐเคฌिเคจा เคธเคž्เคšाเคฐ – เคคाเคฐ เคช्เคฐเคฏोเค— เคจเค—เคฐी เคธुเคšเคจाเคนเคฐू เค†เคฆाเคจเคช्เคฐเคฆाเคจ เคนुเคจे เคธเคž्เคšाเคฐเค•ो เคฎाเคง्เคฏเคฎ
เคนเคฌ (Hub) – เคœोเคกเคจे เค‰เคชเค•เคฐเคฃ, เคจेเคŸเคตเคฐ्เค• เค˜เคŸเค•เคธँเค— เคœोเคกเคจเค•ा เคฒाเค—ि เคงेเคฐै เคชोเคฐ्เคŸเคนเคฐू เคญเคเค•ो เค•ेเคจ्เคฆ्เคฐीเคฏ เค‰เคชเค•เคฐเคฃ
เคฌ्เคฐिเคœ(Bridge) - เคฆुเคˆเคญเคจ्เคฆा เคฌเคขी เค‰เคธ्เคคै เคช्เคฐเค•ाเคฐเค•ा เคธเคž्เคœाเคฒเคนเคฐूเค•ा เคฌिเคšเคฎा เคธเคฎ्เคชเคฐ्เค• เค—เคฐ्เคจे เค•ाเคฐ्เคฏ
เคธ्เคตिเคš (Switch) – เคกेเคŸाเคนเคฐू เค†เคฆाเคจเคช्เคฐเคฆाเคจ เค—เคฐ्เคจ เคœोเคกिเคจे เคฏเคจ्เคค्เคฐ
เคฐाเค‰เคŸเคฐ(Router) – เคกेเคŸाเคนเคฐू เค†เคฆाเคจเคช्เคฐเคฆाเคจ เค—เคฐ्เคจ เคขोเค•ा เค–ोเคฒी เคช्เคฐเคฏोเค— เค—เคฐ्เคจे เคธाเคงเคจ
เคตिเคธ्เคคृเคค เค•्เคทेเคค्เคฐ เคธเคž्เคœाเคฒ(WAN) - เคธเคฌैเคญเคจ्เคฆा เค ूเคฒो เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐ เคจेเคŸเคตเคฐ्เค•िเค™्เค—
เคŸोเคชोเคฒोเคœी – เคจेเคŸเคตเคฐ्เค• เคฌเคจाเค‰เคจ เคคाเคฐ เคคเคฅा เคกिเคญाเค‡เคธเคนเคฐूเค•ो เคซเคฐเค• เคซเคฐเค• เคขाँเคšा
เคช्เคฐोเคŸोเค•เคฒ – เคช्เคฐोเค—्เคฐाเคฎเคนเคฐू เค†เคฆाเคจเคช्เคฐเคฆाเคจ เค—เคฐ्เคจ เคธเคนเคฏोเค— เคชुเคฐ्เคฏाเค‰เคจे เคจिเคฏเคฎ
เค‡เคจ्เคŸเคฐเคจेเคŸ – เคตिเคถ्เคตเค•ै เคธเคฌเคญเคจ्เคฆा เค ूเคฒो เค•เคฎ्เคช्เคฏुเคŸเคฐ เคธเคž्เคœाเคฒ
เคˆเคฎेเคฒ(Email) - เคเค‰เคŸा เคตिเคงुเคคिเคฏ เคนुเคฒाเค•
เคš्เคฏाเคŸ(Chat) - เค‡เคจ्เคŸเคฐเคจेเคŸเค•ो เคฎाเคง्เคฏเคฎเคฌाเคŸ เคตिเคถ्เคตเคฎा เคฐเคนेเค•ा เคต्เคฏเค•्เคคिเคธँเค— เค•ुเคฐाเค•ाเคจी เค—เคฐ्เคจे เคช्เคฐเค•्เคฐिเคฏा